Yüksek Gerilim Trafo Merkezi İşletme Elemanı, kendi başına ve belirli bir süre içerisinde, trafo merkezindeki teçhizatı kontrol etme, işletme değerlerini kaydetme, güç aktarım ve dağıtımının gerektirdiği manevraları yapma bilgi ve becerisine sahip nitelikli kişidir.
Ülkemizde son yıllarda yapılan bütün çalışmalarda Türk ekonomisinin uluslararası rekabet gücünün artırılması ve başta Gümrük Birliği olmak üzere Avrupa Birliği ile bütünleşme süreci hedeflenmiştir. 1990’lı yıllarda yaşanan hızlı küreselleşme süreci, giderek artan teknolojik yenilikler ve uluslararası pazarlardan pay kapma yarışları, ülkelerin insan kaynaklarını geliştirmeye yönelmesine neden olmuştur. Çalışanların iş değiştirme ve iş bulma yeteneğiyle doğrudan ilgili olarak işgücü hareketliliğinin artırılması, işgücü piyasasının şeffaflaştırılması ve verimliliğin artırılması istihdamla ilgili her türlü girişimde öne çıkmaktadır. Çalışma yaşamının istediği ve ihtiyaç duyduğu insanların niteliklerinin tanımlanmasında, iş yaşamınca geliştirilen ve benimsenen meslek standardları büyük önem taşımaktadır. Bu standardlara uygun insan yetiştirilmesi ve istihdamı ise ancak meslek standardları hazırlandıktan sonra gerçekleştirilebilecektir.
Ülkemizde meslek standardları ve belgelendirmeye ilişkin en geniş kapsamlı girişim, “İstihdam ve Eğitim Projesi” kapsamında, Devlet, işçi ve işveren kesimini temsil eden kuruluşların oluşturduğu Meslek Standardları Komisyonu (MSK) tarafından yürütülmektedir. Bu komisyonda: Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB), İş ve İşçi Bulma Kurumu (İİBK), Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK), Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB), Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK), Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ) ile gözlemci üye olarak Mesleki Eğitim ve Küçük Sanayi Destekleme Vakfı (MEKSA) temsilcileri bulunmaktadır. Teknik çalışmalar MSK’nun kararları doğrultusunda, uygulama birimi olan Araştırma ve Teknik Hizmetler Birimi (ATHB) tarafından, Almanya’da faaliyet gösteren Federal Mesleki Eğitim Kurumu (BIBB)’nun teknik yardımları ile yürütülmektedir.
Elinizdeki bu standard, ülkemizde istihdam ve eğitim arasında sağlam köprüler kurmak, istihdamı geliştirmek amacıyla oluşturulan “İstihdam ve Eğitim Projesi”nin sekiz bölümünden biri olan Meslek Standardları ve Belgelendirme Sistemi bölümü çalışmaları çerçevesinde hazırlanmıştır. Sözkonusu standard, Yüksek Gerilim Trafo Merkezi İşletme Elemanlığı meslek dalında 3. seviyede çalışan bir kişinin yapması gereken görev ve işlemler ile sahip olması gereken genel bilgi ve becerileri göstermektedir. Bu alanda bizzat faaliyet gösteren kişilerden oluşan bir çalışma grubu tarafından, iki gün süren teknik çalışma sonunda oluşturulmuştur. Sözkonusu grubu oluşturan kişiler, ülkemizde faaliyet gösteren değişik büyüklükteki (küçük-orta-büyük) işletmelerden MSK/ATHB kanalıyla davet edilerek bir araya getirilmiştir. Bu standard daha sonra MSK tarafından önerilen ilgili kuruluşlara gönderilmiş ve görüşleri alınmıştır. Meslek Standardları ve Belgelendirme çalışmalarımıza teknik elemanlarını göndermek suretiyle destek veren işletmelere ve değerli bilgilerini bizlerle paylaşan ve elinizdeki bu standardı hazırlamamıza yardım eden; Sayın Muzaffer ULUSOY (T.E.A.Ş.), Sayın Mete ÖZKUM (T.E.A.Ş.), Sayın Murat DAYLAK (T.E.A.Ş.), Sayın Ahmet Ali ÇAKIR (T.E.A.Ş.), Sayın Atilla YUNUSOĞLU (TEDAŞ Genel Müdürlüğü), ve ayrıca, hazırlanan meslek standardına değerli görüşleri ile katkıda bulunan başta MSK üyesi kuruluşlar ve alt teşkilatları olmak üzere, ilgili tüm kuruluşlara teşekkür ediyoruz.
Meslek Standardı geliştirme çalışmalarımızı daha sonra sınav ve belgelendirme sistemi oluşturma faaliyetleri izleyecektir. Ülkemizde istihdamın geliştirilmesine önemli katkılar yapacağına inandığımız bu çalışmanın, bu yolda yapılacak başka çalışmalara ışık tutmasını, yeni girişimlere vesile olmasını diliyoruz.
İÇİNDEKİLER
I. Meslek Standardı
II. Unvan ve Tanımı
III. Yüksek Gerilim Trafo Merkezi İşletme Elemanı'nın Yaptığı Görev ve İşlemler
IV. Genel Olarak Kullanılan Araç, Gereç ve Ekipmanlar
V. Genel Bilgi ve Beceriler
VI. Genel Tutum ve Davranışlar
VII. Uluslararası Standard Meslek Sınıflandırma Sistemi (ISCO-88)
ile Karşılaştırma
VIII. Avrupa Birliği’nce Ortak Kabul Gören Meslek Profilleri
ile Karşılaştırma
IX. Mesleğin Bugünkü Durumu ve Gelecekteki Eğilimler
IX.I. Türk İşgücü Piyasasında
IX.II. Avrupa Birliği’nde
I. MESLEK STANDARDI
Meslek Standardı Nedir?
Meslek Standardı, bir mesleğin gereklerinin kabul edilebilir standardlarda yerine getirilebilmesi için ihtiyaç duyulan asgari bilgi, beceri, tutum ve davranışları gösteren normlardır. Meslek standardları ayrıca, başta çalışanlar, eğitimciler ve işverenler olmak üzere, ilgili bütün kesimlere, bir mesleğin başarı ile yürütülebilmesi için gerekli olan nitelikler ve o meslekte yeterlilik belgesi alabilmek için yapılacak sınavlarda aranacak ölçme ve değerlendirme kriterleri hakkında fikir vermektedir.
Bir Meslek Standardı genel olarak aşağıdaki hususları içermektedir:
• standardın hazırlandığı seviye için yaygın olarak kullanılan mesleki unvan ve tanım,
• bir mesleğin gereklerini uygun olarak yerine getirmek için kişinin yapması gereken görev ve işlemler,
• genel olarak kullanılan araç-gereç ve ekipmanlar,
• bir mesleğin gereklerini uygun şekilde yerine getirebilmek için kişinin sahip olması gereken genel bilgi ve beceriler ile tutum ve davranışlar,
• mesleğin uzmanlık dalları ile birlikte mevcut durumu ve gelecekte göstereceği eğilimler.
Meslek Standardına Neden İhtiyaç Duyuluyor?
Meslek Standardı hazırlanmasının başlıca amaçları:
• işgücü piyasasında, belirli bir meslekte istihdam edilebilmek için işgücünde aranan mesleki yeterlilikleri ortaya koymak,
• işgücü piyasasının ihtiyaç duyduğu mesleki yeterlilikleri ortaya koyarak, eğitim programcılarına müfredat hazırlamada yardımcı olmak,
• kişilerin, sözkonusu mesleki yeterliliklerle donatılmasına yönelik olarak sunulan mesleki eğitim, meslek değiştirme, mesleki ilerleme vb. eğitim hizmetlerine destek vermek,
• eğitim ile işyaşamı arasında sağlam köprüler kurularak, işyaşamının eğitime ilgi, katılım ve katkısını artırmak,
• iş değiştirme ve işe yerleştirme faaliyetlerine yardımcı olmak,
• Türk ekonomisinin uluslararası rekabet gücünün, nitelikli işgücü ile desteklenmesine yardımcı olmak,
• uluslararası normlara uygun, saygın ve güvenilir bir sınav ve belgelendirme sisteminin kurulmasına yardımcı olmak,
• bütün kesimlerce kabul gören mesleki yeterlilik belgelerine sahip işgücünün sayı ve oranını artırmak,
• mesleki yeterlilik belgelerine sahip işgücü istihdamının yaygınlaştırılmasıyla tüketiciye daha kaliteli mal ve hizmet sunulmasına destek vermek,
• mesleki yeterlilik belgesi sahibi nitelikli işgücü hareketliliğini artırmak, ve
• uzun vadede işsizliğin azaltılmasına ve istihdamın geliştirilmesine katkıda bulunmaktır.
Meslek Standardı Nasıl Hazırlanıyor ?
Meslek Standardları, MSK’nun uygulama birimi olan ATHB (Araştırma ve Teknik Hizmetler Birimi) tarafından çalışma yaşamını temsil eden çeşitli büyüklükteki (küçük, orta, büyük) işyerlerinden gelen ve bizzat alanda çalışan meslek uzmanları ile sıkı bir işbirliği içinde hazırlanmaktadır. Hazırlanan meslek standardı daha sonra, MSK tarafından önerilen ilgili kuruluşlara gönderilmekte ve görüşleri alınmaktadır. MSK tarafından onaylandıktan sonra ise ilgili tüm tarafların kullanımına sunulmaktadır. Meslek Standardları hazırlanırken, bir yandan Türk işgücü piyasasının ve ekonomisinin gereklilikleri yansıtılmaya çalışılmakta, öte yandan uluslararası gelişmelerin de gözden uzak tutulmamasına çaba gösterilmektedir. Standard hazırlama çalışmalarında, gerek ülke içi gerekse uluslararası alanda yapılmış çalışmalardan, kaydedilmiş gelişmelerden yararlanılmaktadır. Elinizdeki standardın VII’nci ve VIII’nci bölümlerinde uluslararası meslek sistemleri ile karşılaştırma yapılmıştır.
Meslek Standardları genel olarak üç ayrı seviye (1, 2, 3) gözönüne
alınarak hazırlanmaktadır
Seviye 1: Bu seviyede çalışan kişi, mesleğin gerektirdiği rutin ve basit görev ve işlemleri yapabilir.
Seviye 2: Bu seviyede çalışan kişi, geniş veya dar bir meslek alanında, o mesleğin gerektirdiği bir kısmı rutin olmayan ve kompleks nitelikli görev ve işlemleri yapabilir. Bu görev ve işlemleri yerine getirirken bireysel sorumluluk alabilir ya da başkaları ile işbirliği içinde çalışabilir.
Seviye 3: Bu seviyede çalışan kişi, geniş veya dar bir meslek alanında, o mesleğin gerektirdiği çoğunlukla rutin olmayan ve kompleks nitelikli görev ve işlemleri değişik koşullarda yapabilir. Bu görev ve işlemleri yerine getirirken önemli ölçüde sorumluluk alabilir ve kendi başına karar verebilir. Çoğunlukla yanında çalışanları yönlendirir ve denetler.
Elinizdeki meslek standardı 3. seviyedeki bir Yüksek Gerilim Trafo Merkezi İşletme Elemanı için hazırlanmıştır.
II. UNVAN VE TANIMI
Unvan: Yüksek Gerilim Trafo Merkezi İşletme Elemanı (Seviye 3)
Tanım: Yüksek Gerilim Trafo Merkezi İşletme Elemanı, kendi başına ve belirli bir süre içerisinde, trafo merkezindeki teçhizatı kontrol etme, işletme değerlerini kaydetme, güç aktarım ve dağıtımının gerektirdiği manevraları yapma bilgi ve becerisine sahip nitelikli kişidir.
III. YÜKSEK GERİLİM TRAFO MERKEZİ İŞLETME ELEMANI'NIN YAPTIĞI GÖREV VE İŞLEMLER
Yüksek Gerilim Trafo Merkezi İşletme Elemanı, işletmenin genel çalışma prensipleri doğrultusunda, araç, gereç ve ekipmanları etkin bir şekilde kullanarak, işçi sağlığı, iş güvenliği ve çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak, aşağıdaki görev ve işlemleri yerine getirir.
GÖREVLER İŞLEMLER
A İş Organizasyonu Yapmak A01 İşçi sağlığı ve iş güvenliğine ilişkin önlemlerin alınmasını sağlamak
A02 Vardiyayı teslim almak
A03 Arıza, mesaj ve çalışma defterlerini okumak
A04 Günlük işletme raporunu doldurmak
A05 Satılan enerjiyi tespit etmek
A06 Trafo merkezinin temizliğinin yapılmasını sağlamak
A07 İlkyardım ve iş güvenliği malzemelerini muhafaza etmek
A08 Trafo merkezindeki tesis, arıza, değişiklik faaliyetlerini ve teçhizattaki normal dışı durumları rapor etmek
B Trafo Merkezindeki Teçhizatı Kontrol Etmek B01 Telsizleri ve kuranportörü kontrol etmek
B02 Telefonları ve pax cihazını kontrol etmek
B03 Trafo merkezinin genel kontrolünü yapmak
B04 Trafo merkezinde anormal bir ses olup olmadığını kontrol etmek
B05 Ölçü aletlerini kontrol etmek
B06 Güç, gerilim ve akım trafolarındaki yağ seviyelerini kontrol etmek
B07 Kesici ve ayırıcıların pozisyonlarını kontrol etmek
B08 Güç trafolarının fanlarını kontrol etmek
B09 Güç trafolarının soğutma pompalarını kontrol etmek
B10 Güç trafoları teneffüs cihazlarını kontrol etmek
B11 Güç, gerilim ve akım trafolarında yağ kaçağı olup olmadığını kontrol etmek
B12 Hava kompresörlerini kontrol etmek
B13 Röleleri kontrol etmek
B14 Senkronoskop cihazını kontrol etmek
B15 Aküleri kontrol etmek
B16 Akü odalarını kontrol etmek
B17 Yangın söndürme aletlerini kontrol etmek
B18 Aydınlatma sistemini kontrol etmek
C Trafo Merkezi İşletme Değerlerini Kaydetmek C01 Ölçü aletlerindeki değerleri kaydetmek
C02 Kesicilerin gaz,hava ve hidrolik basınçlarını kaydetmek
C03 Güç trafosu üzerindeki sıcaklıkları kaydetmek
C04 Güç trafosu kademe değiştirici sayıcısının değerini kaydetmek
C05 Parafudr sayıcısının değerini kaydetmek
C06 Ortam sıcaklığını kaydetmek
C07 Günlük hava durumunu kaydetmek
C08 Akü ölçümlerini kaydetmek
C09 Yük tevzi merkezlerine rapor vermek
D Güç Aktarım ve Dağıtımının Gerektirdiği Manevraları Yapmak (1) D01 Arızanın saatini kaydetmek
D02 Sesli alarmı susturmak
D03 Çalışmayan röleyi tespit etmek
D04 İlgililere arızayı haber vermek
D05 Kumanda panosundaki ışıklı arıza sinyallerini silmek
D06 Arızayı arıza defteri ve arıza ihbar raporuna yazmak
D07 Devre kesicisini uzaktan açmak veya kapatmak
D08 Ayırıcıyı açmak veya kapatmak
D09 Kalıcı arıza durumunda teçhizata ikaz levhası veya kartları asmak
E Mesleki Gelişime İlişkin Faaliyetleri Yürütmek E01 Yardımcı elemanlara eğitim vermek
E02 Meslekle ilgili toplantı, seminer vb. faaliyetlere katılmak
E03 Meslekle ilgili yayınları, teknolojik gelişmeleri izlemek
E04 Meslekle ilgili hizmet içi eğitim, işbaşı eğitimi vb. faaliyetlere katılmak
(1) : Programlı çalışmalarda ve arıza durumunda gerçekleştirilmektedir.
Aşağıda 4. 5. ve 6. bölümlerde yer alan listeler mesleğin geneli ile ilgili olup, mesleğin daha iyi anlaşılması için standarda dahil edilmiştir. Sözkonusu listeler alfabetik olarak hazırlanmış olup, bir işyerinden diğerine değişebilmektedir.
IV. GENEL OLARAK KULLANILAN ARAÇ, GEREÇ VE EKİPMANLAR
Araçlar, Makine ve Ekipmanlar
1. Akü eldiveni
2. Akü önlüğü
3. Anahtar takımı
4. Avometre
5. Baret
6. Battaniye
7. Bomemetre
8. El breyzi
9. El feneri
10. Emniyet levhaları
11. Emniyet şeritleri
12. Gaz dedektörü
13. Gaz/toz maskesi
14. İlkyardım çantası
15. Işıldak
16. Kargaburun
17. Keski
18. Kontrol kalemi
19. Koruyucu gözlük
20. Lastik çizme
21. Manevra stankası
22. Merdiven
23. Pense
24. Seyyar lamba
25. Suni solunum cihazı
26. Şönlü voltmetre
27. Termometre
28. Topraklama iletkeni
29. Tornavida
30. Yağmurluk
31. Yalıtkan ayakkabı
32. Yalıtkan halı
33. Yalıtkan sehpa
34. Yangın söndürme aleti
35. Yüksek gerilim eldiveni
36. Yüksek gerilim neon lambası
37. Yüksek gerilim stankası
Gereçler (Malzemeler)
1. Ampul
2. Gaz yağı
3. Saf su
4. Sodalı su
5. Üstüpü
6. Vazelin
V. GENEL BİLGİ VE BECERİLER
1. Araç, gereç ve ekipman bilgisi
2. Dinleme yeteneği
3. El becerisi
4. Görsel yetenek
5. Hafıza yeteneği
6. İletişim yeteneği
7. İlkyardım bilgisi
8. İşçi sağlığı ve iş güvenliği önlemleri bilgisi
9. İşyeri çalışma prosedürleri bilgisi
10. Karar verme yeteneği
11. Kayıt tutma yeteneği
12. Malzeme bilgisi
13. Mesleğe ilişkin yasal düzenlemeler bilgisi
14. Mesleki elektrik bilgisi
15. Mesleki mekanik bilgisi
16. Mesleki teknolojik gelişmelere ilişkin bilgi
17. Mesleki terim bilgisi
18. Öğrenme yeteneği
19. Standart ölçüler bilgisi
VI. GENEL TUTUM VE DAVRANIŞLAR (1)
1. Çalışkan olmak
2. Detaylara özen göstermek
3. Dikkatli olmak
4. Dürüst olmak
5. İş disiplinine sahip olmak
6. İş güvenliğine dikkat etmek
7. İşyeri çalışma prensiplerine uymak
8. İşyerine ait araç, gereç ve ekipmanların kullanımına özen göstermek
9. Kararlı olmak
10. Meslek ahlakına sahip olmak
11. Soğukkanlı olmak
12. Sorumluluk sahibi olmak
13. Tedbirli olmak
14. Titiz olmak
15. Vardiya çalışmasına yatkın olmak
VIII. AVRUPA BİRLİĞİ’NCE ORTAK KABUL GÖREN
MESLEK PROFİLLERİ İLE KARŞILAŞTIRMA
Avrupa Birliği’nce ortak kabul gören meslek profilleri, kısa adı CEDEFOP olan Avrupa Mesleki Eğitimi Geliştirme Merkezi tarafından hazırlanmaktadır.
Elinizdeki "Yüksek Gerilim Trafo Merkezi İşletme Elemanı Meslek Standardı", Avrupa Birliği’nin 22.12.1989 Tarihli, ve C 321/67 Sayılı Resmi Gazetesi’nde yayımlanan "Enerji Dağıtım Ağı Elektrikçisi" meslek profiline karşılık gelmektedir.
