2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU

2821 SAYILI SENDİKALAR KANUNU

Ülkemizde sendikaların kurulması 20 Şubat 1947 tarihli ve 5018 sayılı “İşçi ve İşveren Sendikaları ve Sendika Birlikleri Hakkında Kanun” ile olmuştur.

24 Temmuz 1963 tarihinde yürürlüğe konulan 274 sayılı “Sendikalar Kanunu” ise daha önceki düzenlemelerin eksikliklerini ve bazı boşluklarını doldurmak amacıyla 9 Temmuz 1961 tarih ve 334 sayılı T.C. Anayasa’sının ilgili hükümlerine dayanılarak çıkarılmıştır.

12 Eylül 1980 Askeri harekatından sonra kabul edilen 7 Kasım 1982 tarihli ve 2709 sayılı yeni Anayasa sendikal haklar konusunda yeni hükümlere yer vermiş ve dolayısıyla güçlü sendikacılığı amaçlayan 2821 sayılı Sendikalar Kanunu Anayasa’da öngörülen hükümler doğrultusunda yürürlüğe konulmuştur.

Bu Kanunun amacı, çalışma ilişkilerinde ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerin korunması ve geliştirilmesi için işçiler ve işverenler tarafından meydana getirilen sendikalar ile konfederasyonların kuruluşu, teşkilatı, faaliyeti ve denetlenmesi esaslarını düzenlemektir.

a) İşçi olmak,

b) Türk Vatandaşı ve Medeni Hakları Kullanmaya ehil olmak,

c) Sendikaların kurulacağı işkolunda fiilen çalışır olmak,

d) Türkçe okur - yazar olmak,

e) Kamu hizmetlerinden mahrum edilmemiş ve yasalardaki suçlardan hüküm giymemiş bulunmak,

f) En az yedi kişi ile bir araya gelmek,

Yasa, işçi ve işveren sendikalarının kurucularında aranacak nitelikler bakımından herhangi bir ayrım yapmamıştır. Bunun tek ayrıcası, işveren sendikası kurucusunun tüzel kişi olması halinde, tüzel kişiyi temsil edecek gerçek kişide, işkolunda fiilen çalışır olma koşulunun aranmayacağıdır.

Sendikaların kuruluşu için önceden izin alma zorunluluğu öngörülmemiştir. Kurucuların, yasanın aradığı nitelikleri taşıması, tüzük ve istenilen diğer belgeleri usulüne uygun şekilde hazırlayarak bunları merkezlerinin bulunacağı ilin valiliğine teslim etmesi yeterlidir. İdari mercilerin tüzel kişiliği kabul veya ret yetkisi yoktur.

Tüzükler, tüzel kişilerin dolayısıyla sendikaların Anayasa’sı olarak da adlandırılır. Bu nedenle, tüzüklerin ayrıntılı, açık ve kuruluşun bünyesine uygun hükümler içermesi büyük önem taşır.

Sendika tüzüklerine Anayasa’da belirlenen Cumhuriyetin niteliklerine, demokratik esaslara ve yasalara aykırı hükümler konamaz.
Sendikanın tüzel kişilik kazanmasından sonra kurucular, sendika ile ilgili bilgileri Ankara, İstanbul ve İzmir’de yayımlanan ve ülke çapında dağıtılan günlük birer gazetede 15 gün içinde ilan ederler.

Tüzel kişiliğe sahip konfederasyonlar da aynen sendikalarda olduğu gibi önceden izin almaksızın kurulurlar.

ORGANLAR

Sendikaların, sendika şubelerinin ve konfederasyonların organları :

1- Zorunlu organlar

2- İsteğe bağlı organlar

şeklinde ikiye ayrılmıştır.

Zorunlu organlar; Genel Kurul, Yönetim Kurulu, Denetleme Kurulu ve Disiplin Kuruludur.

Bu dört organın dışında, kuruluşlar isterlerse, başka organlar da oluşturabilirler. Ancak bunlara zorunlu organlara verilen görev, yetki ve sorumluluklar devredilemez.

Genel kurul dışında oluşturulmasında zorunluluk bulunan organların üyeliklerinde meydana gelebilecek ayrılmalar nedeniyle kuruluşun faaliyetlerinin aksaması ya da tamamen durması söz konusu olabileceğinden, “asıl üye sayısı kadar yedek üye” seçimi esası getirilmiştir.

İsteğe bağlı organların kuruluşu, sendikaların iç örgütlerini diledikleri biçimde düzenleyebilme özgürlüğü olarak ifade edilen “Kolektif Sendika Özgürlüğünün” bir gereği şeklinde açıklanmaktadır.

Uygulamada, bu tür organlara; “Danışma Kurulu”, “Başkanlar Kurulu”, “Temsilciler Kurulu” gibi isimler verildiğine rastlanmakta ve bu organların, örgütün yapısındaki boşlukları doldurarak önemli yararlar sağladığı da gözlenmektedir.

Sendika Üyeliği Şartları

Sendikalar Kanunu anlamında işçi sayılanlardan on altı yaşını dolduranlar serbestçe, bu yaşın altındakiler ise yasal temsilcilerinin yazılı izni olmak koşuluyla sendikaya üye olabilirler. Esasen on altı yaşını doldurmamış üyelere genel kurulda oy kullanma ve delegelik hakkı tanınmamıştır. Bu bakımdan öngörülen yaş sınırının altında bulunan işçilerin seçme ve seçilme ehliyetleri de yoktur.

Üyelik Şartları

1- İşçi tanımına girmek,

2- Sendikaya üyeliği yasaklanmamış olmak,

3- Sendikanın kurulduğu işkolunda çalışmak,

4- Aynı işkolunda kurulu başka bir sendikaya üye olmamak,

5- İşveren vekili sıfatı taşımamak,

şarttır.

İşveren sendikası üyeliği için de aynı koşullar aranmaktadır.

Sendika Üyesi Olamayacaklar

Milli Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı’na bağlı işyerlerinde bu kanun anlamında işçi olarak çalışanlar hariç tüm Askeri şahısların sendikalara üye olması ve sendika kurmaları yasaklanmıştır.

ÜYELİĞİN KAZANILMASI

Sendikalara üye olmak ve üyelikten ayrılmak serbesttir. Hiç kimse sendikaya üye olmaya, üye kalmaya, üyelikten ayrılmaya zorlanamaz. Bu husus hem Anayasa hem de 2821 sayılı Sendikalar Kanunu’nda düzenlenmiştir.

Sendikaya üye olmak isteyen işçi, üye kayıt fişini beş nüsha olarak doldurmak ve bunları imzalayarak notere onaylatmak zorundadır.

Üyelik başvurusunun kabulü sendika tüzüğünde belirlenen yetkili organ tarafından kararlaştırılmaktadır. Kanuna göre üyelik başvurusu sendika tarafından en çok 30 gün içinde reddedilmediği takdirde üyelik istemi kabul edilmiş sayılacaktır.

ÜYELİĞİN SONA ERMESİ

Sendikalara üye olmak ve üyelikten ayrılmak serbesttir. Hiç kimse sendikaya üye olmaya veya olmamaya zorlanamaz.

Üyeliği sona erdiren haller şunlardır;

a) Üyelikten çekilme,

b) Üyelikten çıkarılma,

c) Aylık veya toptan ödeme alarak işten ayrılma,

d) İşkolu değişimi,

e) Aynı işkolunda birden fazla sendikaya üye olma,

f) Statü değişikliği,

SENDİKA VE KONFEDERASYONLARIN FAALİYETLERİ

Sendika ve konfederasyonların iki türlü faaliyetleri vardır.

1- Çalışma hayatına ilişkin faaliyetleri;

a) Toplu iş sözleşmesi bağıtlamak,

b)Toplu iş uyuşmazlıklarında, ilgili makama, arabulucuya, hakem kurullarına, iş mahkemelerine ve diğer yargı organlarına başvurmak,

c) Açılan bütün davalarda husumete ehil olmak,

d) Grev veya lokavta karar vermek ve idare etmek,

2- Sosyal Faaliyetleri;

a) Çalışmayı doğuran hukuki ilişkilerde sosyal sigortalar, emeklilik ve benzeri hakların kullanılması ile ilgili olarak üyelerine ve mirasçılarına adli yardımda bulunmak,

b) Kurullara temsilci göndermek,

c) Kurs ve konferanslar düzenlemek, işçilerin boş zamanlarını iyi ve nezih bir şekilde geçirmeleri için imkanlar sağlamak,

d) Herhangi bir bağışta bulunmamak kaydı ile evlenme, doğum, hastalık ihtiyarlık, ölüm, işsizlik gibi hallerde yardım ve eğitim amacıyla sandıklar kurulmasına yardımcı olmak ve nakit mevcudunun yüzde beşinden fazla olmamak kaydıyla bu sandıklara kredi vermek,

e) Herhangi bir bağışta bulunmamak kaydı ile üyeleri için kooperatifler kurulmasına yardım etmek ve nakit mevcudunun yüzde onundan fazla olmamak kaydıyla bu kooperatiflere kredi vermek,

f) Nakit mevcudunun yüzde kırkından fazla olmamak üzere sınai ve iktisadi teşebbüslere yatırım yapmak,

olarak belirtilebilir.

YASAK FAALİYETLER

Siyasi amaç gütme, siyasi faaliyette bulunma, siyasi partilerle ilişki kurma ve işbirliği yapma, siyasi partilerden destek görme ve anlara destek olma, mesleki kuruluş ve vakıflarla siyasi amaçla ortak hareket etme, yasakları ile bir siyasi partinin yönetim ve organlarında ikinci görev yasağı; yerel ve genel seçimlerde seçilme halinde sendika ve konfederasyon organlarındaki görevin son bulacağı şeklindeki düzenlemelerdir.

Ancak, sendika ve konfederasyonların üyelerinin ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerinin korunması ve geliştirilmesi amacıyla yapacakları faaliyetler ve açıklamalar siyasi faaliyet sayılmayacaktır.

Ayrıca, sendika ve konfederasyonlar Anayasa’nın 14. maddesinde öngörülen yasaklara da uymak zorundadırlar.

Sendika ve konfederasyonlar ticaret yapamazlar.

Elde ettikleri gelirleri üyeleri ve mensupları arasında dağıtamazlar. Ancak, grev ve lokavt süresince tüzüklerine göre üyelerine yapacakları yardımlar bu hükmün dışındadır.

DENETİM

28/06/1997 tarih ve 4277 sayılı yasa ile sendika ve konfederasyonlar üzerinde Devletin denetim yetkisi kaldırılmış olup, bu yetki söz konusu kuruluşların denetleme kurulları ile denetçilerine bırakılmıştır.[/b]